Afkoop en uitbetaling van een lijfrenteverzekering

Afkoop van een lijfrenteverzekering 

Wanneer je een lijfrenteverzekering hebt afgesloten, en die vervolgens gedurende de looptijd wilt afkopen heeft dat ingewikkelde fiscale gevolgen. 

Afkoop komt op dit moment veel voor: 

  • Als er sprake is van een woekerpolis. 

Je oudedagsvoorziening is veel minder waard dan was voorgespiegeld; je hebt je premies voor een groot deel voor niets betaald. Je vertrouwt je verzekeraar voor geen cent meer. Door de economische teruggang kun je de premies niet meer opbrengen. 

  • Je erft een lijfrentepolis, en je wilt die niet voortzetten. 

Om de fiscale gevolgen van afkoop uit te leggen geven we eerst wat meer algemene informatie over de lijfrenteverzekering zelf en over de fiscale behandeling daarvan. 

Wat is een lijfrenteverzekering? 

Een lijfrenteverzekering is een verzekering waarbij je het recht krijgt op een jaarlijkse of maandelijkse uitkering vanaf bijvoorbeeld de dag dat je 65 jaar bent geworden, tot aan je dood. Het totaal bedrag van de uitkeringen is dus afhankelijk van een onzekere factor: je sterfdatum. Leef je lang, dan is het totaal uitgekeerde bedrag hoog; leef je maar kort, dan heeft de verzekeraar een voordeel. Aan de verzekeraar betaal je premies of een koopsom, waarmee je het recht op een uitkering als het ware koopt. De premies en koopsommen worden belegd, en samen met het resultaat uit die belegging worden de latere uitkeringen gefinancierd. Een lijfrenteverzekering lijkt van buiten op een pensioen. Een wezenlijk verschil is dat een pensioen aan strenge wettelijke regels gebonden is ter bescherming van de pensioengerechtigde. Een lijfrenteverzekering is echter een privaatrechtelijke overeenkomst zonder veel wettelijke bescherming. Nu blijkt dat vrijwel alle verzekeraars met deze polissen hebben gewoekerd lijkt de lijfrenteverzekering wel het instrument te zijn van de grootste oplichtingszaak van de laatste 50 jaar. 

De fiscale behandeling van de lijfrente 

In de inkomstenbelasting wordt gestimuleerd dat burgers tijdens hun werkzame leven een voorziening treffen voor de oude dag. Dat betekent dat de premies en koopsommen aftrekbaar zijn in de berekening van het belastbaar inkomen. Daar staat tegenover dat de uitkeringen te zijner tijd tot het belastbaar inkomen wordt gerekend. Deze fiscale behandeling is vaak voordelig, omdat je tijdens je werkzame leven doorgaans een hoger percentage inkomstenbelasting betaalt, dan na je pensionering. Bovendien geldt er een belangrijk rentevoordeel wanneer je eerst belasting terugkrijgt die je vele jaren later weer moet afdragen. 

De fiscale behandeling van de afkoop 

Wanneer je de lijfrentepolis voortijdig afkoopt heb je niet voldaan aan het uitgangspunt dat je tijdens je werkzame leven een oudedagsvoorziening hebt opgebouwd. De wetgever stelt dan dat je ten onrechte geprofiteerd hebt van de fiscale begunstiging die aan deze oudedagsvoorziening is verbonden. Die fiscale voordelen worden daarom teruggenomen. Soms worden deze regels bestempeld als een boete. Dat is onzin. Je wordt niet beboet maar je wordt verplicht een ten onrechte genoten voordeel terug te geven. De regels zijn: Over de afkoopsom ben je in het jaar van uitkering inkomstenbelasting verschuldigd. Hoeveel dat is hangt af van de samenstelling van je aangifte en van de hoogte van je inkomen. Het laagste tarief is ongeveer 35% en het hoogste is 52%. De verzekeraar moet over de uitkering 52% loonheffing inhouden. Wanneer de inkomstenbelasting over het jaar van uitbetaling lager uitvalt dan het hoogste tarief van 52% krijg je het teveel ingehouden bedrag natuurlijk terug. Bovendien moet over de afkoopsom een revisierente van in beginsel 20% worden betaald. De revisierente wordt vaak aangeduid als boeterente, maar dat is een onjuiste benaming. De revisierente betaal je omdat je in het verleden een rentevoordeel hebt genoten toen je de premies of koopsom hebt afgetrokken bij de berekening van je belastbaar inkomen. Bij polissen die ouder zijn dan een jaar of tien klopt die 20% aardig. Bij jongere polissen (vanaf 1999) kun je de belastingdienst vragen om van een lager percentage uit te gaan. Dat kun je doen in een brief die je ongeveer gelijktijdig inzendt wanneer je je aangifte inkomstenbelasting doet. Wanneer je de premies of koopsom niet hebt afgetrokken 

Het uitgangspunt is dat de uitkeringen belast zijn omdat de premies aftrekbaar zijn. Het kan echter voorkomen dat je in voorgaande jaren geen premies hebt afgetrokken. Ofwel omdat het niet kon, òf omdat je het vergeten bent, òf omdat je in die jaren geen aangifte inkomstenbelasting hebt gedaan. Voor zover je géén premie hebt afgetrokken kan de latere uitkering onbelast blijven. 

Een rekenvoorbeeld: 
Stel dat je een lijfrentepolis hebt die 20 jaar oud is. In 12 jaren heb je de premie afgetrokken van je belastbaar inkomen, en in 8 jaar heb je dat niet gedaan. Je kunt dan bij uitkering het bedrag aan premie van 8 jaar onbelast genieten. Over het overige deel van het uitkeringsbedrag betaal je inkomstenbelasting. Dat geldt niet alleen bij jaarlijkse uitkeringen, maar ook bij afkoop. 
Het probleem is nu echter dat je zelf moet aantonen dat je een deel van de premies of koopsommen niet hebt afgetrokken. Wanneer je al overleden bent moeten je erfgenamen dat aantonen. In de praktijk gaat dit meestal mis. Je oude aangiften zijn allang weggegooid, net als je oude aanslagen. De belastingdienst kan enigszins voor je terugzoeken of en wanneer er premies zijn afgetrokken, maar alléén teruggaand tot het jaar 2001. Van de jaren daarvóór weten ze niets meer. Wanneer een polis wordt uitgekeerd die geërfd is, is er nòg een moeilijkheid. De erfgenamen moeten er dan ook achter zien te komen hoeveel premie of koopsom in totaal is betaald. Verzekeraars zijn meestal niet zo klantvriendelijk om die informatie te verstrekken. 

Saldomethode 

Wanneer je wèl kunt achterhalen hoeveel premie is betaald, en ook hoeveel er in de loop der jaren is afgetrokken, kun je de belastingdienst vragen om de uitkering of afkoopsom gedeeltelijk onbelast te laten. Je doet dan een verzoek om toepassing van de zogenaamde saldomethode. De belastingdienst geeft daarvoor een beschikking af. Die beschikking gebruik je bij je belastingaangiften waarin je de afkoopsom of de uitkeringen moet aangeven. Je kunt hem ook gebruiken om de verzekeraar te vragen om bij uitkering over een gedeelte daarvan geen loonheffing in te houden. 

Wat te doen bij afkoop van een lijfrentepolis? 

1. allereerst: ga na hoeveel premie of koopsom in de loop der jaren is betaald ga na hoeveel van de premies of koopsommen is afgetrokken van het belastbaar inkomen vraag de belastingdienst om na te gaan hoeveel er sinds 2001 aan premies is afgetrokken vraag zo nodig de verzekeraar hoeveel er in totaal aan premies is betaald 

2. wanneer je de eerste stappen hebt afgerond: vraag dan de belastingdienst om een beschikking voor toepassing van de saldomethode geef de uitkering aan in je aangifte inkomstenbelasting voor het belaste percentage op grond van die beschikking voor de saldomethode stuur gelijktijdig met het indienen van de aangifte inkomstenbelasting een brief naar de belastingdienst om voor zover mogelijk rekening te houden met een lagere revisierente dan 20%, en verwijs daarbij naar de beschikking voor de saldomethode wacht tot je een aanslag inkomstenbelasting krijgt en een vrijwaringsbewijs waaruit blijkt dat je de volledige aanslag inkomstenbelasting betaald hebt stuur een kopie van dat vrijwaringsbewijs naar de verzekeraar die vervolgens de inhouding van loonheffing op de uitkeringen alsnog aan je uitkeert. De afkoopregeling voor kleine lijfrenteverzekeringen De belastingdienst kent een vrij gunstige afkoopregeling voor zogenaamde kleine lijfrentes. Je kunt er van gebruik maken als: De totale waarde is niet meer dan € 4.171 

Er is nog géén lijfrente-uitkering geweest Het grootste voordeel is dat je geen revisierente hoeft te betalen. Je hoeft er zelfs geen bezwaar tegen te maken. De uitkering is nog steeds onderworpen aan inkomstenbelasting, omdat de premie of koopsom ooit is afgetrokken van je belastbaar inkomen. Daarom is de verzekeraar verplicht om loonbelasting in te houden en af te dragen aan de Belastingdienst. Dat is niet erg, want die loonheffing mag worden verrekend met de inkomstenbelasting die je moet betalen over je totale inkomen.

================================================== -->